Cytologia złuszczeniowa – co to jest?

Cytologia złuszczeniowa stanowi jedno z kluczowych narzędzi diagnostycznych współczesnej medycyny laboratoryjnej. Polega na ocenie komórek spontanicznie złuszczających się z powierzchni nabłonków lub pozyskanych w sposób minimalnie inwazyjny. Od wielu dekad znajduje zastosowanie w wczesnym wykrywaniu zmian przednowotworowych i nowotworowych.

Cytologia złuszczeniowa – co to jest?

Cytologia złuszczeniowa, nazywana także eksfoliatywną (ang. exfoliative cytology), polega na analizie pod mikroskopem komórek, które ulegają złuszczeniu na powierzchni narządów, bądź zostają pobrane w postaci wymazów. Do badania wykorzystuje się materiał pochodzący z wydzielin i wydalin, płynów znajdujących się w jamach ciała, popłuczyn oraz wymazów pobieranych specjalnymi szczoteczkami. Pobrany materiał jest oceniany pod mikroskopem w celu wykrycia zmian nowotworowych, przednowotworowych czy zapalnych.

Cytologia złuszczeniowa jest cenioną metodą diagnostyczną, ponieważ pozwala uzyskać materiał do badań w sposób mało inwazyjny, a jednocześnie dostarcza lekarzowi cennych informacji, niezbędnych do oceny procesów chorobowych.

W zakres tej metody diagnostycznej wchodzą m.in.:

• cytologia szyjki macicy,
• cytologia osadu moczu,
• cytologia materiału pobranego z układu oddechowego.

Badanie cytologiczne szyjki macicy

Tradycyjnym badaniem cytologicznym jest badanie metodą złuszczeniową, w trakcie którego delikatnie złuszczone komórki z błony śluzowej szyjki macicy, są rozmazywanej na suchym szkiełku podstawowym, poddane utrwalaniu i ocenie mikroskopowej. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Patologów, zalecaną metodą diagnostyczną schorzeń szyjki macicy jest cytologia na podłożu płynnym (ang. Liquid Based Cytology, LBC) zwana inaczej cytologią cienkowarstwową lub jednowarstwową. Procedura zajmuje zaledwie kilka minut. Polega na pobraniu specjalną szczoteczką z szyjki macicy materiału i przeniesieniu go do pojemnika z płynnym podłożem, co zmniejsza ryzyko uszkodzenia komórek. Następnie próbka jest szczelnie zamykana i trafia do laboratorium, gdzie jest poddawana obróbce — za pomocą filtracji usuwa się m.in. krew czy śluz, które mogłyby utrudniać prawidłową ocenę komórek nabłonkowych.

Cytologia osadu moczu

Cytologia osadu moczu zwana inaczej cytologią złuszczeniową układu moczowego, to badanie polegające na ocenie osadu komórkowego moczu. Badanie zwykle przeprowadza się na próbce świeżego moczu, a niekiedy w popłuczynach pęcherza moczowego. Celem procedury jest wykrycie zmian przednowotworowych i nowotworowych w nabłonku dróg moczowych. Wynik badania pozwala również na zdiagnozowanie infekcji dróg moczowych.

Cytologia materiału pobranego w układu oddechowego

Diagnostyka cytologiczna jest wykorzystywana w rozpoznawaniu chorób płuc. Badaniu poddaje się materiał w postaci plwociny, wydzieliny/popłuczyny z drzewa oskrzelowego czy płynu z opłucnej.

Cytologia złuszczeniowa dróg oddechowych to metoda diagnostyczna polegająca na ocenie komórek, które złuszczają się z błony śluzowej układu oddechowego i mogą być pozyskane z różnych rodzajów materiału, takich jak: plwociny, wydzieliny/popłuczyny z drzewa oskrzelowego czy płynu z opłucnej.

Cytologia to ważne narzędzie w diagnostyce chorób płuc, pozwalające wykrywać:

• nowotwory,
• zmiany przednowotworowe,
• infekcje (bakteryjne, wirusowe, grzybicze),
• procesy zapalne i reaktywne,
• choroby śródmiąższowe i inne zaburzenia związane z uszkodzeniem nabłonka.

Źródła:

1. Polskie Towarzystwo Patologów, Standardy organizacyjne oraz standardy postępowania w patomorfologii, Wytyczne dla zakładów/pracowni patomorfologii, dostęp: 15.11.2025.
2. Olszewski Włodzimierz, Diagnostyka cytologiczna, dostęp 15.11.2025.
3. Langfort Renata, Diagnostyka patomorfologiczna w chorobach płuc – rodzaje i zasady przygotowania materiałów do badania, cz. 1, dostęp: 15.11.2025.